Banknoty solidarnościowe – propagandowe cegiełki opozycji lat 80-tych

Prezentacja obszernego i bogatego typologicznie zbioru banknotopodobnych, propagandowych cegiełek wydawanych w latach 1983-1988 przez różne struktury ówczesnej opozycji.

Zbiór ten trafił niegdyś na nasze aukcje, a opis ten przygotowaliśmy właśnie na potrzeby aukcji, obecnie archiwizując go na blogu. Archiwalna aukcja tutaj

Zebranie funduszy i propaganda

Podstawowym celem emisji tych cegiełek było prawdopodobnie uzyskanie funduszy na działalność opozycyjną. Część banknotów/cegiełek jest numerowana, praktycznie wszystkie zaskakują pomysłowością i inwencją projektantów i mają niewątpliwie duży wydźwięk propagandowy.
Niniejsza kolekcja w dużej części gromadzona była w epoce, także stanowi dodatkowo ciekawy materiał historyczny i jednocześnie zbiór egzemplarzy porównawczych.

Różne typy

Banknoty te można by podzielić na kilka grup.
  1. Całkowicie fantazyjne projekty typu „30 srebrników” wykonane na foli aluminiowej, „1 czerwoniec” na papierze toaletowym, czy np. „jeden zomol”.
  2. Projekty wzorowane na będących wówczas w obiegu banknotach PRL lub na dolarach amerykańskich. Jest to najliczniejsza grupa.
  3. trzecią grupę stanowią obiegowe banknoty PRL, najniższe nominały, z stemplowanymi na nich nadrukami propagandowymi.

W opisanym zbiorze znajdowało się 47 banknotów, z czego 12 sztuk to banknoty obiegowe ze stemplami propagandowymi, a reszta są to banknotopodobne, fantazyjne emisje.

Jedyny jak dotąd katalog tych banknotów jest autorstwa Wiesława Kukli i wydany był w roku 1992, w Poznaniu.

Banknoty obiegowe PRL ze stemplami propagandowymi opozycji

Emisje banknotopodbne, wzorowane na banknotach PRL

50 groszy 1982

  • Seria i numer GR 13121981 to zakodowana data wprowadzenia stanu wojennego – 13 Grudnia 1981r.
  • Data wpisana jako data emisji banknotu – 13 Maja 1982r. to data apelu TKK (Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność”).
  • Banknot wzorowany na obiegowym 50zł z Karolem Świerczewskich, ale w stosunku do pierwowzoru ma”
    • zdewaluowany nominał
    • sparodiowane napisy
    • zmienionego orła
    • przerobiony krzyż na rewersie
    • przerobiona postać K. Świerczewskiego na awersie

Cegiełka tego typu była pierwszą szeroko rozpowszechnianą cegiełką i podobno przyjęta została bardzo przychylnie, co zachęciło do dalszych emisji.

Występuje w kilku odmianach, ta powyższa to odmiana z dwukrotnie naniesioną serią na awersie oraz z użyciem żółtego koloru na awersie i ciemnobrązowego na rewersie (Kukla nr 10). Poniżej odmiana z serią n awersie naniesioną jeden raz. Na rewersie elementy krzyża są pomarańczowe, na awersie więcej elementów w kolorze żółto-pomarańczowym. Występują również różnice w rysunku, szczególnie w oczy rzuca się odmienny „orzeł” (Kukla nr 9).

50 srebrników 1984

Banknot wzorowany na 50 złotych ze Świerczewskim, ale to już odmienna, późniejsza emisji od 50 groszy.

Ciekawie przerobiony.

  • Data emisji to 22 lipca 1984.
    22 lipca to bardzo ważne polskie święto narodowe w okresie Polski Ludowej, obchodzone corocznie, na pamiątkę podpisania Manifestu PKWN w 1944 roku i „odrodzenia” Polski po II wojnie światowej
  • Rok 1984 to 40-ta rocznica podpisania Manifestu, co uwiecznione na rewersie napisem „40 lat komunizmu” i „40 lat w zbrodniczej służbie sowieckiego imperium”.
  • Szyderczy nominał – 50 srebrników
  • Orzeł na awersie ubrany w hełm, trzyma w skrzydłach pałkę z gwiazdą oraz tarczę ZOMO, a w pazurach sierp i młot.
  • Napis Narodowy Bank Polski na awersie napisany cyrylicą po rosyjsku.
  • Seria banknotu (naniesiona pojedynczo) to data Stanu Wojennego
  • Przerobiony portret, krzyż oraz podpisy.

Kukla nr 32.

Poniżej banknot w tym samym typie jak powyższy, tylko z odmienną kolorystyką. Kukla nr 30.

50 srebrników

30 srebrników z Jaruzelskim

Wizualnie banknot przypomina 200 złotych tego okresu, ale inwencje w jego przeróbce była duża.

  • portret Dąbrowskiego na awersie zastąpiony karykaturą Jaruzelskiego
  • postać bohaterskiej kobiety i hasło ” za wolność naszą i waszą” z rewersu zastąpiła Śmierć z kosą i hasłem „program partii dla narodu”
  • zmienione zostały napisy, emitent i nominał
  • data emisji to data wprowadzenia stanu wojennego
  • charakterystyczna zmiana miejsca emisji – zamiast Warszawy jest Targowica
  • „podpisani” na nim to Główny Skarbnik 0 Breżniew i Policmajster – Kiszczak,

Rzadki i ceniony na rynku kolekcjonerskim banknot. Kukla nr 29.

30 srebrników występuje w kilku odmianach. Jest utrzymane w konwencji 200 zł, ale na awersie poniższego generał Jaruzelski jest przedstawiony „en face”, a na rewersie widnieje Statua Wolności. Tło poddruku awersu jest intensywnie żółte (Kukla nr 26).

Poniżej jeszcze dwie inne odmiany kolorystyczne powyższej wersji z gen. Jaruzelskim na wprost (Kukla ~27 i 28)

Cegiełki z Lechem Wałęsą

Cegiełki z Lechem Wałęsą wzorowano na 100-złotówce z Waryńskim. Cegiełki te były emitowane jako drugie, po opisywanych wcześniej cegiełkach na 50 gr.

Emitentem była Międzyzakładowa Struktura Solidarności, organizacja zajmująca się głownie działalnością wydawniczą, wydawanie prasy itp.

Cegiełki te są numerowane, rewers mają czysty, odbity jest na nim właśnie tylko numer. Ma awersie oprócz zmiany portretu Waryńskiego na Wałęsę również orła ubrano w koronę. Istnieje sporo odmian samej cegiełki, jak i numeratora.

Poniżej trzy odmiany podstawowej wersji tej cegiełki.

Odmianą tej cegiełki jest wersja z zachowaniem powyższej szaty graficznej, ale w tonacji niebieskiej i o nominale 200 zł.

Solidarność cegiełka 200 zł z Lechem Wałęsą

Dwustronna Nobel’83 – Lech Wałęsa z fajką

Rewers w pierwowzorze to na tle czerwonych flag napis „PROLETARYAT” oraz mniejszym drukiem „Swobody! Fabryk! i Ziemi!” – na cegiełce zastąpiony przez nadruk SOLIDARNOŚĆ na tle biało-czerwonych flag i z dopiskiem „żyje! walczy! zwycięży!”

Data emisji – 31 sierpnia 1984r. – to IV rocznica podpisania porozumień sierpniowych.

Na awersie postać Waryńskiego zastąpiona półpostacią Wałęsy z fajką. Dopisek Nobel 83, oraz orzeł przybrany w koronę. Kukla nr 18.

Ludzie opozycji i postacie historyczne

Rzeczpospolita Solidarna Wierna Niepodległa

Fantazyjne projekty banknotopodobne

Na papierze toaletowym i folii aluminiowa

Bardzo charakterystyczne pozycje z tego okresu z trafnym, prześmiewczym przekazem.

1 Czerwoniec – Ostania rezerwa Skarbca KC PZPR

Wydrukowany jednostronnie na papierze toaletowym, z przeznaczeniem do wielokrotnego użytku. Zapewne większość jednak zużyto, gdyż obecnie rzadki i poszukiwany.

Biblijne, zdradzieckie srebrniki na srebrnej folii

Trafny przekaz. Druk na srebrnej folii. Istnieją dwie odmiany – z folią klejoną na biały i na czarny karton.

Inne egzemplarze

Pokazany powyżej przegląd absolutnie nie wyczerpuje tematu, a jedynie przedstawia go w ogólnym, szkieletowym zarysie.

Od czasu przygotowania powyższego artykułu pojawiały się różne cegiełki solidarnościowe w naszej ofercie, w tym takie, jakich powyżej nie wymieniliśmy. Można ich poszukać w naszym archiwum,  gdzie można też sprawdzić notowania cenowe takich walorów.

Różne cegiełki nadsyłali też do nas czytelnicy tego artykułu – pokazujemy je w zbiorczej galerii poniżej.

Temat ciekawy zarówno kolekcjonersko jak i historycznie, także polecamy i mam nadzieję że udało mi się go Państwu choć trochę przybliżyć.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *