Notgeldy z Góry

Znane i nieznane notgeldy z Góry

Góra to niewielkie, dwunasto-tysięczne miasto położone na granicy województw dolnośląskiego i wielkopolskiego. Poszczycić się może XIV/XV wiecznym zamkiem, XV wieczną Wieżą Głogowską, ale również licznymi emisjami notgeldów, które są ciekawe ze względu na dużą różnorodność, jak i istnienie wielu wariantów. Postaram się przedstawić wszystkie ilustrowane w literaturze bony z tej miejscowości, a także pokażę kilka nienotowanych odmian.

Pierwsze bony wydane przez magistrat pojawiły się w Górze wraz z początkiem I wojny światowej w 1914. Te bardzo prymitywne notgeldy drukowano na różnokolorowym kartonie (każdy nominał odpowiadał konkretnemu kolorowi) o wymiarach około 50 na 50 milimetrów. Jedynym zabezpieczeniem przed fałszowanie była pieczęć magistratu.


Odmiany w druku znaleźć można jedynie na nominałach 5 i 10 pfenigów. W narożnikach po oznaczeniu wartości nominału widnieje skrót Pf. , albo bardziej popularny Pfg. Czasami występują bony kasowane poprzez odręczną adnotację „ungultig”

Rzadko spotykany wariant bez odciśniętej pieczęci magistratu
Rzadko spotykany wariant bez odciśniętej pieczęci magistratu

W późniejszych latach wraz z początkiem „mody” na zbieranie notgeldów wydrukowano serię nowodruków przeznaczoną dla kolekcjonerów. Dla niewprawnego oka, nowodruki i oryginały wyglądają identyczne, jednak po dokładniejszych oględzinach, można zauważyć różnicę w czcionce linijki zawierającej napis „Der Magistrat Guhrau”.

Na bonach z 1914 roku użyto antykwy a w nowodrukach fraktury. Różnicę najłatwiej zauważyć porównując literę „D” w słowie „Der”.

Napis na bonach emisji oryginalnej
Napis na bonach emisji oryginalnej wykonany „antykwą”
Napis na nowodrukach
Napis na nowodrukach wykonane „frakturą”
Nowodruk dodatkowo oznaczony pieczątką "Neudruck"
Nowodruk dodatkowo oznaczony pieczątką „Neudruck”
Odmiana bonu na 2 marki z błędem w druku (w prawym górnym rogu po M brakuje kropki)
Odmiana bonu na 2 marki z błędem w druku (w prawym górnym rogu po M brakuje kropki)
Nienotowany dotychczas bon z nietypową pieczątką (zamiast „DER MAGISTRAT ZU GUHRAU” jest „MAGISTRAT GUHRAU” oraz nie ma wewnętrznej obwódki)

W 1917 roku, magistrat Góry postanowił kontynuować emitowanie notgeldów. Tym razem był to bon o nominale 5 pfenigów. Ulepszono zabezpieczenia przez użycie papieru ze znakiem wodnym Kreuzmaender oraz numeratora.


W 1918 roku odnotowano dwie emisje bonów z dwiema różnymi datami. Jako pierwszy wyemitowano bon na 10 pfenigów z datą czternastego maja. (Znane są dwa warianty – ze znakiem wodnym Kreuzmaender albo helle Kreuze). Jako drugie, bony na 10 i 50 pfenigów z datą ósmego października. (Oba notgeldy posiadają znak wodny Kreuzmaender)


W 1919 wydrukowano bony na 10 i 50 pfenigów, bez znaku wodnego.

Bon na 50 pfenigów unieważniony poprzez odręczną adnotację "Ungultig"
Bon na 50 pfenigów unieważniony poprzez odręczną adnotację „Ungultig”

W 1920 roku po raz ostatni miasto wydało bony o niskich nominałach. Wykonano notgeldy na 5, 10 i 50 pfenigów pasujące stylistycznie do poprzednich emisji. (Notowane są dwa różne papiery, jednak pokazanie ich różnicy na skanie jest prawie niemożliwe).


Wśród bonów emisji 1917-1920 znane są druki próbne z perforacją „DRUKPROBE”. To wręcz unikatowe bony, zazwyczaj niemające numeru kontrolnego.


W 1923 po raz ostatni pojawiły się bony magistrau. Najpierw bon na milion marek z datą dwudziestego sierpnia 1923 roku, a dwa miesiące później, 27 października 1923 roku, gdy milion marek nie ma żadnej wartości, wykonano przedruki na kwotę 5 i 10 miliardów marek.


Swoje notgeldy w Górze wydał również Kreis czyli powiat. Pierwsza emisja tego emitenta weszła do obiegu w 1920 roku i składała się z bonów 10, 25 i 50 pfenigowych. Bony te występują w licznych odmianach. Oprócz różnic w czcionce numeratora (2 typy), istnieją warianty takie jak :

Dwudziestego października 1922 roku powiat wydał bony na 500 i 1000 marek. Bony występują z numerem i oznaczeniem serii, ale zdarzają się też blankiety.


Prawie rok później, w sierpniu 1923 roku z powodu ciągle rosnącej inflacji, powiat zlecił wykonanie przedruków na bonach wcześniejszej emisji na 1 i 2 miliony marek. Istnieją różnice w kolorystyce poszczególnych przedruków. Różnice te wynikają najprawdopodobniej z powodu bardzo pośpiesznego wykonania przedruków.


Pierwszego listopada 1923 roku bony wcześniejszej emisji stały się praktycznie bezwartościowe, więc powiat wydał bon na 50 miliardów marek, ale po zaledwie 2 tygodniach, 15 listopada poziom inflacji zmusił do wyemitowania notgeldów na 1 i 5 bilionów marek. Bon na 5 bilionów marek był nie tylko najwyższym nominałem obiegającym w Górze, ale również jednym z najwyższych nominałów na terenie całego Dolnego Śląska.


Góra doczekała się również swoich bonów seryjnych wydanych przez miejską kasę oszczędności. Wydano bony na 25, 50 i 75 pfenigów oraz na 1 i 2 marki. Na rewersach widnieją piękne lokalne widoki. Wszystkie notgeldy posiadały numerator 5 cyfrowy oraz oznaczenie serii.

Bardzo rzadki bon z pieczątką z oznaczeniem daty
Bardzo rzadki bon z pieczątką z oznaczeniem daty


Kasa stacji kolei wąskotorowej to ostatni wydawca bonów w Górze. Znane są 3 nominały 100 i 500 tysięcy oraz 1 milion marek. Wszystkie bony występują w dwóch wersjach – z „=” pomiędzy Reg. a Rat pod pierwszym podpisem równym (typ 1) albo pochylonym (typ 2). Szata graficzna jest typowa dla bonów lokalnych kolei, takich jak bonów Kolei Sowiogórskiej wydanych w Dzierżoniowie.

Typ "I"
Typ „I”
Typ "II"
Typ „II”

 

Na dzień dzisiejszy, są to wszystkie znane i nieopisane w literaturze notgeldy miasta Góry. Nie znaczy to, iż jest to zamknięta lista wszystkich bonów z tej miejscowości.

Jeśli ktoś posiada, lub widział, bony nie ujęte w tym artykule, bardzo proszę o kontakt pod adresem mailowym : pestkam1999@gmail.com.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *