Dwugrosz gdański 1651 z obwódką

Dwugrosz gdański 1651 z obwódką – unikalny populares

Dwugrosz gdański 1651 w odmianie z obwódką na awersie to moneta niejednoznaczna. Taki trochę unikalny populares (choć to nielichy oksymoron). Bo gdy zestawić ze sobą wiedzę jaką niosą katalogi, a co nam mówią notowania to…

… wyraźnie poczujemy pewien dysonans. Nim jednak rozwinę temat, przyjrzyjmy się chwilę samemu nominałowi…

Dwugrosze / dwojaki w mennictwie polskim

Dwugrosz 1565 z czasów Zygmunta II Augusta
Dwugrosz wileński 1565 z czasów Zygmunta II Augusta – zdj. z aukcji WCN

To nominał, który swój krótki epizod miał już za czasów Zygmunta II Augusta, nim zniknął na niemal sto lat. Wprowadzono go w mennicy wileńskiej w 1565 roku wraz z czworakami, półtalarami i talarami, a bito je tylko w tym jednym roczniku. Zgodnie ze słowami Gumowskiego, miał on stanowić wygodną walutę wspólną dla Litwy i Korony (podobnie jak czworak), gdyż: „… przy ewaluacji monet litewskich na koronne otrzymywało się zawsze niewygodne ułamki…”. Dziś to bardzo rzadkie i poszukiwane monety.

Dwugrosz 1650 z mennicy koronnej
Dwugrosz 1650 z mennicy koronnej

Dwugrosz, zwany również dwojakiem, wraca dopiero za czasów Jana Kazimierza, gdzie przeżywa krótki, acz intensywny żywot. Biją go mennice koronne (Wschowa, Bydgoszcz) jak i ośrodki miejskie (Toruń, Elbląg, Gdańsk), w pierwszych latach panowania króla. Wprowadzono go zaś w myśl traktatu menniczego Komisji Menniczej sejmu z 1650 roku. Jak czytamy w jej akcie:
…żeby były czternastołotowe Orty po ośnmastu groszy, szostaki y portroyne, bo te z tak wysokiey ligi mogą być bite, ad usum communem sposobne.. Dwoiaki zaś y grosze, te żeby musiały bydź zbytnie małe, żeby y stemplem effigies Principis nie mogła bydź dobrze wyrażona, maią bydź siedmiołotowe, żeby dwie grzywnie siedmiołotowe in pondere tak siła srebra miały, iako jedna czternastołotowa grzywna…” – Zagórski str.161

I zgodnie z tą stopą menniczą były bite gdańskie dwugrosze, po 162 sztuki z grzywny brutto. Na awersie widnieje popiersie króla, z jego tytulaturą w otoku. Rewers zaś stanowi tarcza gdańska, w ozdobnej ramie z inicjałami G-R (dzierżawcy mennicy Gerharda Rogge) po bokach. Czasem zaś elementy ikonografii otacza obwódka…

Unikalny populares – dwugrosz gdański 1651 z obwódką

Dwugrosz Gdański 1651 z obwódką na awersie
Dwugrosz Gdański 1651 z obwódką na awersie

To moneta, dla której wiedza empiryczna (notowania na rynku) zupełnie nie współgra z wiedzą zawartą w numizmatycznej literaturze.  Gdy analizowałem ją na myśl przyszła mi inna moneta, której obwódka znacząco wpływa na jej rzadkość. Szóstak 1682 Jana III Sobieskiego z portretem „żywcem wziętym” z dukata gdańskiego, czyli moneta, która mimo stopni rzadkości na poziomie R2-R3, bardzo rzadko pojawiała się w handlu (jej zdjęcia i szerszy opis znajdą Państwo tutaj).

Porównajmy więc jak przedstawia się to dokładnie dla tego egzemplarza dwugrosza:

Co mówią nam katalogi i cenniki?

Dwugrosz gdański z obwódkami miał już w swoim zbiorze Hutten-Czapski. Odmianę jak prezentowana na zdjęciu (z obwódką na awersie) opisywał i prezentował na jednej z tablic Marian Gumowski w „Mennicy Gdańskiej”. Odnotowywało ją również większość katalogów i cenników, nie szacując jej specjalnie wyżej:

Edmund Kopicki w swoim 14 tomowym katalogu nadaje ten sam stopień rzadkości (r) zarówno dla odmiany z jak i bez obwódki. Ocenę tę nieco skorygował w „Skorowidzu…„, gdzie odmianę z obwódką minimalnie wyróżnił (R2 w stosunku do R1).  Autorzy popularnej serii Katalogów Monet Polskich uznała te z obwódką za popularniejsze (R, pozostałe R/R1).

W Katalogu Monet Polskich wygląda to tak...
W Katalogu Monet Polskich wygląda to tak…

Podobnie sytuacja ma się w przypadku wycen. Popularne Cenniki monet, albo nie wyróżniały odmian (Tyszkiewicz), albo wyceniały na tę samą wartość (Klimek). Corpus Nummorum Gedanensis również praktycznie nie zaznacza różnic w wycenach dla wszystkich odmian rocznika 1651.

Podsumowując stopnie rzadkości dla odmiany z obwódką wahają się między R-R2. Jak się mają do tej wiedzy archiwalne aukcje?

Notowania aukcyjne z ostatnich lat…

Dwugrosz gdański 1651, w przeciwieństwie do bardzo rzadkiego rocznika 1653, to moneta o której notowania nie jest ciężko. Przeszukując popularne archiwa i katalogi dotarłem do ponad 70 egzemplarzy. Ile z nich miało obwódkę:
Wypisane monety to ogólnodostępne notowania z ostatnich kilkunastu lat, które posiadały minimum zdjęcia awersu monety. Podczas sprawdzania nie analizowałem, które z nich mogły być sprzedawane dwukrotnie. Dokładny spis przeglądanych stron prezentuję poniżej. Gdybyście dotarli do innych notowań chętnie uwzględnimy je w spisie.

Zacznijmy od archiwów polskich domów aukcyjnych. Na 35 egzemplarzy w archiwach firm WCN, Niemczyk, GNDM, z czego 0 z obwódką. Ani jednego, wśród 9 nie było również w katalogach aukcyjnych PDA.

Popularne archiwa również nie przyniosły rezultatów. Zarówno te archiwizujące aukcje zagraniczne (Coinarchives Pro 9 / 0), jak i te z Allegro:
• Allegromat 10 / –
• Archiwum.Allegro 8 / –

Podsumowując: na ponad około 70 egzemplarzy, nie dotarliśmy do ani jednego notowania do odmiany z obwódką.

Popiersie Jana Kazimierza w obwódce
Popiersie Jana Kazimierza w obwódce

Obwódka przy tej emisji równa jest rzadkości

Patrząc po katalogowych szacunkach rzadkości, moneta nie wygląda imponująco. Jednak niewątpliwie mamy tu do czynienia z odmianą olbrzymiej rzadkości, praktycznie niespotykaną w handlu. I nie ważne czy jest to jedna obwódka na awersie, czy są to obwódki z obydwóch stron.

Moneta ze zdjęcia pochodzi z 1 aukcji GNDM dostępne na stronie: www.aukcje.gndm.pl , która odbyła się 11 czerwca.

Katalog odmian dwugroszy gdańskich wraz z opisanymi wariantami, fałszerstwami dostępny po kliknięciu na zdjęcie poniżej:

3 przemyślenia nt. „Dwugrosz gdański 1651 z obwódką – unikalny populares”

  1. Brawo! To najbardziej uwielbiam w numizmatyce. I zawsze o tym wspominałem, że mnóstwo monet czeka na dokładniejszą analizę. Warto czasem się pochylić nad monetami i zamiast tylko się opierać o dane z literatury, samemu poszukać. Świetny wpis. :-)
    PS. Całkiem niedawno na Waszej aukcji allegro, sprzedaliście niby zwykłego poznańskiego trojaka Batorego… ;-)

    1. Dobra analiza!:) Tym bardziej się z niej cieszę, że to ja ustrzeliłem tę rzadką monetę na Aukcji numer 1:) Za 20 lat będzie można mówić o dobrej proweniencji – Aukcja numer 1:)

      1. Moje gratulacje :) W sobotę będę publikował na SpodStempla.pl szerszą analizę stempli dwugroszy gdańskich, poszerzyłem trochę poszukiwania, a ta odmiana wciąż pozostaje mi znana w tym egzemplarzu ;) Z kolei 1651 z dwoma obwódkami trafiłem na drugi (tyle, że nie z obiegu kolekcjonerskiego).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *