Dwugrosz gdański 1651 z obwódką

Dwugrosz gdański 1651 z obwódką – unikalny populares

Dwugrosz gdański 1651 w odmianie z obwódką na awersie to moneta niejednoznaczna. Taki trochę unikalny populares (choć to nielichy oksymoron). Bo gdy zestawić ze sobą wiedzę jaką niosą katalogi, a co nam mówią notowania to…

… wyraźnie poczujemy pewien dysonans. Nim jednak rozwinę temat, przyjrzyjmy się chwilę samemu nominałowi…

Dwugrosze / dwojaki w mennictwie polskim

Dwugrosz 1565 z czasów Zygmunta II Augusta
Dwugrosz wileński 1565 z czasów Zygmunta II Augusta – zdj. z aukcji WCN

To nominał, który swój krótki epizod miał już za czasów Zygmunta II Augusta, nim zniknął na niemal sto lat. Wprowadzono go w mennicy wileńskiej w 1565 roku wraz z czworakami, półtalarami i talarami, a bito je tylko w tym jednym roczniku. Zgodnie ze słowami Gumowskiego, miał on stanowić wygodną walutę wspólną dla Litwy i Korony (podobnie jak czworak), gdyż: „… przy ewaluacji monet litewskich na koronne otrzymywało się zawsze niewygodne ułamki…”. Dziś to bardzo rzadkie i poszukiwane monety.

Dwugrosz 1650 z mennicy koronnej
Dwugrosz 1650 z mennicy koronnej

Dwugrosz, zwany również dwojakiem, wraca dopiero za czasów Jana Kazimierza, gdzie przeżywa krótki, acz intensywny żywot. Biją go mennice koronne (Wschowa, Bydgoszcz) jak i ośrodki miejskie (Toruń, Elbląg, Gdańsk), w pierwszych latach panowania króla. Wprowadzono go zaś w myśl traktatu menniczego Komisji Menniczej sejmu z 1650 roku. Jak czytamy w jej akcie:
…żeby były czternastołotowe Orty po ośnmastu groszy, szostaki y portroyne, bo te z tak wysokiey ligi mogą być bite, ad usum communem sposobne.. Dwoiaki zaś y grosze, te żeby musiały bydź zbytnie małe, żeby y stemplem effigies Principis nie mogła bydź dobrze wyrażona, maią bydź siedmiołotowe, żeby dwie grzywnie siedmiołotowe in pondere tak siła srebra miały, iako jedna czternastołotowa grzywna…” – Zagórski str.161

I zgodnie z tą stopą menniczą były bite gdańskie dwugrosze, po 162 sztuki z grzywny brutto. Na awersie widnieje popiersie króla, z jego tytulaturą w otoku. Rewers zaś stanowi tarcza gdańska, w ozdobnej ramie z inicjałami G-R (dzierżawcy mennicy Gerharda Rogge) po bokach. Czasem zaś elementy ikonografii otacza obwódka…

Unikalny populares – dwugrosz gdański 1651 z obwódką

Dwugrosz Gdański 1651 z obwódką na awersie
Dwugrosz Gdański 1651 z obwódką na awersie

To moneta, dla której wiedza empiryczna (notowania na rynku) zupełnie nie współgra z wiedzą zawartą w numizmatycznej literaturze.  Gdy analizowałem ją na myśl przyszła mi inna moneta, której obwódka znacząco wpływa na jej rzadkość. Szóstak 1682 Jana III Sobieskiego z portretem „żywcem wziętym” z dukata gdańskiego, czyli moneta, która mimo stopni rzadkości na poziomie R2-R3, bardzo rzadko pojawiała się w handlu (jej zdjęcia i szerszy opis znajdą Państwo tutaj).

Porównajmy więc jak przedstawia się to dokładnie dla tego egzemplarza dwugrosza:

Co mówią nam katalogi i cenniki?

Dwugrosz gdański z obwódkami miał już w swoim zbiorze Hutten-Czapski. Odmianę jak prezentowana na zdjęciu (z obwódką na awersie) opisywał i prezentował na jednej z tablic Marian Gumowski w „Mennicy Gdańskiej”. Odnotowywało ją również większość katalogów i cenników, nie szacując jej specjalnie wyżej:

Edmund Kopicki w swoim 14 tomowym katalogu nadaje ten sam stopień rzadkości (r) zarówno dla odmiany z jak i bez obwódki. Ocenę tę nieco skorygował w „Skorowidzu…„, gdzie odmianę z obwódką minimalnie wyróżnił (R2 w stosunku do R1).  Autorzy popularnej serii Katalogów Monet Polskich uznała te z obwódką za popularniejsze (R, pozostałe R/R1).

W Katalogu Monet Polskich wygląda to tak...
W Katalogu Monet Polskich wygląda to tak…

Podobnie sytuacja ma się w przypadku wycen. Popularne Cenniki monet, albo nie wyróżniały odmian (Tyszkiewicz), albo wyceniały na tę samą wartość (Klimek). Corpus Nummorum Gedanensis również praktycznie nie zaznacza różnic w wycenach dla wszystkich odmian rocznika 1651.

Podsumowując stopnie rzadkości dla odmiany z obwódką wahają się między R-R2. Jak się mają do tej wiedzy archiwalne aukcje?

Notowania aukcyjne z ostatnich lat…

Dwugrosz gdański 1651, w przeciwieństwie do bardzo rzadkiego rocznika 1653, to moneta o której notowania nie jest ciężko. Przeszukując popularne archiwa i katalogi dotarłem do ponad 70 egzemplarzy. Ile z nich miało obwódkę:
Wypisane monety to ogólnodostępne notowania z ostatnich kilkunastu lat, które posiadały minimum zdjęcia awersu monety. Podczas sprawdzania nie analizowałem, które z nich mogły być sprzedawane dwukrotnie. Dokładny spis przeglądanych stron prezentuję poniżej. Gdybyście dotarli do innych notowań chętnie uwzględnimy je w spisie.

Zacznijmy od archiwów polskich domów aukcyjnych. Na 35 egzemplarzy w archiwach firm WCN, Niemczyk, GNDM, z czego 0 z obwódką. Ani jednego, wśród 9 nie było również w katalogach aukcyjnych PDA.

Popularne archiwa również nie przyniosły rezultatów. Zarówno te archiwizujące aukcje zagraniczne (Coinarchives Pro 9 / 0), jak i te z Allegro:
• Allegromat 10 / –
• Archiwum.Allegro 8 / –

Podsumowując: na ponad około 70 egzemplarzy, nie dotarliśmy do ani jednego notowania do odmiany z obwódką.

Popiersie Jana Kazimierza w obwódce
Popiersie Jana Kazimierza w obwódce

Obwódka przy tej emisji równa jest rzadkości

Patrząc po katalogowych szacunkach rzadkości, moneta nie wygląda imponująco. Jednak niewątpliwie mamy tu do czynienia z odmianą olbrzymiej rzadkości, praktycznie niespotykaną w handlu. I nie ważne czy jest to jedna obwódka na awersie, czy są to obwódki z obydwóch stron.

Moneta ze zdjęcia pochodzi z 1 aukcji GNDM dostępne na stronie: www.aukcje.gndm.pl , która odbędzie się już 11 czerwca. Zapraszamy.

Ps. Przeglądając kolejne zdjęcia tych monet da się wyraźnie zauważyć jak różnorodna jest to emisja. Bez dokładnej analizy wszystkich monet da się wydzielić po cztery odmiany stempli awersu i rewersu. Szerszy wpis na ten temat już wkrótce.

3 przemyślenia nt. „Dwugrosz gdański 1651 z obwódką – unikalny populares”

  1. Brawo! To najbardziej uwielbiam w numizmatyce. I zawsze o tym wspominałem, że mnóstwo monet czeka na dokładniejszą analizę. Warto czasem się pochylić nad monetami i zamiast tylko się opierać o dane z literatury, samemu poszukać. Świetny wpis. :-)
    PS. Całkiem niedawno na Waszej aukcji allegro, sprzedaliście niby zwykłego poznańskiego trojaka Batorego… ;-)

    1. Dobra analiza!:) Tym bardziej się z niej cieszę, że to ja ustrzeliłem tę rzadką monetę na Aukcji numer 1:) Za 20 lat będzie można mówić o dobrej proweniencji – Aukcja numer 1:)

      1. Moje gratulacje :) W sobotę będę publikował na SpodStempla.pl szerszą analizę stempli dwugroszy gdańskich, poszerzyłem trochę poszukiwania, a ta odmiana wciąż pozostaje mi znana w tym egzemplarzu ;) Z kolei 1651 z dwoma obwódkami trafiłem na drugi (tyle, że nie z obiegu kolekcjonerskiego).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *